G-code زبان برنامه نویسی است که برای کنترل حرکت و عملکرد ماشین‌های CNC استفاده می‌شود. در صنعت ماشینکاری، G-code نقشی اساسی در هدایت ابزار برش برای ایجاد اشکال و ویژگی‌های دقیق روی قطعات کار ایفا می‌کند.

G-code چیست؟

G-code مخفف “Geometric Code” است و مجموعه ای از دستورات است که به ماشین CNC می‌گوید چه کاری انجام دهد و چگونه آن را انجام دهد. هر دستور G-code با یک حرف شروع می‌شود که عملکرد آن را مشخص می‌کند، به دنبال آن اعداد و پارامترهایی هستند که جزئیات نحوه انجام آن را مشخص می‌کنند.

G-code یک زبان قدرتمند و همه‌کاره است که برای کنترل ماشین‌های CNC در طیف گسترده‌ای از کاربردها، از جمله تراش‌ها استفاده می‌شود. با درک اصول G-code، می‌توانید از مزایای متعددی مانند دقت، انعطاف‌پذیری، کارایی و ایمنی بهره‌مند شوید.

انواع G-code

G-code‌ها به دسته‌های مختلفی تقسیم می‌شوند که هر کدام عملکرد خاص خود را دارند. برخی از رایج‌ترین دسته‌های G-code عبارتند از:

حرکت‌ها: این G-code ‌ها حرکت ابزار برش را در فضای سه بعدی کنترل می‌کنند. G00 برای حرکت سریع خطی، G01 برای حرکت خطی با نرخ تغذیه ثابت، G02 و G03 برای حرکت‌های دایره‌ای و G70 برای چرخه‌های اتمام کار استفاده می‌شود.
عملکرد ابزار: این G-code ‌ها عملکردهای مختلف ابزار برش را مانند سرعت اسپیندل، خنک‌کنندگی و انتخاب ابزار کنترل می‌کنند. M03 اسپیندل را روشن می‌کند، M05 آن را خاموش می‌کند، M06 تعویض ابزار را انجام می‌دهد و M30 برنامه را متوقف می‌کند.
تنظیمات : این G-code ‌ها برای تنظیم پارامترهای مختلف ماشینکاری مانند واحدها، سیستم مرجع و جبران ابزار استفاده می‌شوند. G90 تنظیم مرجع مطلق را تعیین می‌کند، G94 تنظیم مرجع افزایشی را تعیین می‌کند .
چرخه‌ها : این G-code‌ها برای انجام عملیات ماشینکاری پیچیده مانند حفاری، شیار تراشی و رزوه ‌کاری استفاده می‌شوند. G71 چرخه خشن‌تراشی داخل و خارج را انجام می‌دهد، G81 چرخه سوراخکاری را انجام می‌دهد و G76 چرخه برش رزوه را انجام می‌دهد.

G-code در تراش‌ها

G-code در تراش‌ها برای کنترل حرکت ابزار برش در امتداد محورهای X، Z و Y استفاده می‌شود. این امر امکان ایجاد طیف گسترده‌ای از اشکال و ویژگی‌ها را روی قطعات کار، از جمله استوانه‌ها، مخروط‌ها، سطوح صاف و سوراخ‌ها فراهم می‌کند.

برنامه‌های G-code برای تراش‌ها معمولاً با استفاده از نرم‌افزار CAM (Computer-Aided Manufacturing) ایجاد می‌شوند . نرم‌افزار CAM مدل سه بعدی CAD از قطعه کار را به دستورات G-code تبدیل می‌کند که می‌توان آنها را به ماشین CNC ارسال کرد.

مزایای استفاده از G-code در تراش‌ها

استفاده از G-code در تراش‌ها مزایای متعددی دارد، از جمله:

دقت : G-code به ماشین CNC اجازه می‌دهد تا حرکات ابزار برش را با دقت بالا کنترل کند و این امر منجر به تولید قطعات با کیفیت بالا می‌شود.
انعطاف‌پذیری : G-code می‌تواند برای انجام طیف گسترده‌ای از عملیات ماشینکاری استفاده شود، که تراش‌ها را به ابزارهای بسیار متنوعی تبدیل می‌کند.
کارایی: استفاده از G-code می‌تواند به طور قابل توجهی زمان ماشینکاری را کاهش دهد و این امر منجر به افزایش بهره‌وری و صرفه‌جویی در هزینه می‌شود.
ایمنی: G-code به اپراتورها اجازه می‌دهد تا از ماشین CNC با خیال راحت و بدون نیاز به دخالت دستی در مسیر ابزار برش استفاده کنند.

M-code در تراش‌ها

در کنار G-code، M-code (Miscellaneous code) دستورات دیگری هستند که در برنامه‌نویسی CNC برای کنترل عملکردهای مختلف ماشین، به غیر از حرکات ابزار، استفاده می‌شوند. M-code ‌ها نقش اساسی در اتوماسیون فرآیند ماشینکاری و افزایش کارایی تراش‌ها ایفا می‌کنند.

M-code چیست؟

M-code مخفف “Miscellaneous code” است و به دستورات کوتاهی اطلاق می‌شود که عملکردهای جانبی ماشین CNC را کنترل می‌کنند. این دستورات شامل روشن و خاموش کردن اسپیندل، تعویض ابزار، فعال کردن سیستم خنک‌کننده و کنترل درب‌ها و گیره‌ها می‌شود.

M-code‌ها با حرف M شروع می‌شوند و به دنبال آن یک عدد هستند که عملکرد خاص را مشخص می‌کند.

برخی از M-code‌های رایج در تراش‌ها عبارتند از:

M03: اسپیندل را در جهت عقربه‌های ساعت روشن می‌کند.
M04: اسپیندل را در جهت خلاف عقربه‌های ساعت روشن می‌کند.
M05: اسپیندل را خاموش می‌کند.
M06: تعویض ابزار را انجام می‌دهد.
M07: سیستم خنک‌کننده مایع را روشن می‌کند.
M08: سیستم خنک‌کننده هوا را روشن می‌کند.
M09: تمام سیستم‌های خنک‌کننده را خاموش می‌کند.
M10: گیره‌ها را فعال می‌کند.
M11: گیره‌ها را غیرفعال می‌کند.
M30: برنامه را متوقف می‌کند.

مزایای استفاده از M-code در تراش‌ها:

اتوماسیون: M-code‌ها به طور خودکار عملکردهای مختلف ماشین را کنترل می‌کنند و این امر نیاز به دخالت دستی اپراتور را کاهش می‌دهد و به نوبه خود منجر به افزایش کارایی و راندمان می‌شود.
سازگاری: M-code‌ها در بین اکثر کنترل‌های CNC استاندارد هستند و این امر برنامه‌نویسی و استفاده از آنها را در طیف گسترده‌ای از ماشین‌ها آسان می‌کند.
ایمنی: M-code‌ها می‌توانند برای کنترل درب‌ها، گیره‌ها و سایر تجهیزات ایمنی استفاده شوند و این امر به ایجاد محیط کار امن‌تر برای اپراتورها کمک می‌کند.

برای درک بهتر دستورات G-code و M-code، پیشنهاد می‌کنم مقاله “آموزش برنامه‌نویسی CNC” رو ببینی.

آموزش برنامه‌نویسی CNC

مرجع کامل G-code و M-code تراش CNC (Fanuc و Siemens)

در این مقاله، لیست کامل و کاربردی G-code و M-code در تراش‌های CNC مجهز به کنترل‌های Fanuc و Siemens ارائه شده است. این راهنما برای اپراتورها، برنامه‌نویسان CNC و هنرجویان طراحی شده و می‌تواند به عنوان مرجع سریع در کارگاه استفاده شود.

جدول کامل G-code تراش Fanuc

کد	عملکرد
G00	حرکت سریع (Rapid Move)
G01	حرکت خطی با پیشروی
G02	حرکت قوسی ساعتگرد
G03	حرکت قوسی پادساعتگرد
G04	مکث (Dwell)
G20	واحد اینچ
G21	واحد میلی‌متر
G28	بازگشت به صفر ماشین
G32	رزوه‌زنی ساده
G50	محدودیت سرعت اسپیندل
G70	چرخه پرداخت نهایی
G71	چرخه خشن‌تراشی طولی
G72	چرخه خشن‌تراشی عرضی
G73	چرخه تکراری سریع
G74	سوراخکاری پله‌ای
G75	شیار تراشی پله‌ای
G76	چرخه رزوه‌زنی چند مرحله‌ای
G90	سیستم مختصات مطلق
G91	سیستم مختصات افزایشی
G94	پیشروی بر حسب دقیقه
G95	پیشروی بر حسب دور

جدول کامل M-code تراش Fanuc

کد	عملکرد
M00	توقف کامل برنامه
M01	توقف اختیاری
M03	اسپیندل ساعتگرد
M04	اسپیندل پادساعتگرد
M05	خاموش کردن اسپیندل
M06	تعویض ابزار
M08	روشن کردن خنک‌کننده
M09	خاموش کردن خنک‌کننده
M10	بستن سه‌نظام
M11	باز کردن سه‌نظام
M19	اورینت اسپیندل
M30	پایان برنامه و بازگشت به ابتدا

جدول G-code تراش Siemens

کد	عملکرد
G00	حرکت سریع
G01	حرکت خطی
G02	حرکت قوسی ساعتگرد
G03	حرکت قوسی پادساعتگرد
G04	مکث
G33	رزوه‌زنی
G90	مختصات مطلق
G91	مختصات افزایشی
CYCLE95	چرخه خشن‌تراشی
CYCLE97	چرخه رزوه‌زنی

جدول M-code تراش Siemens

کد	عملکرد
M00	توقف برنامه
M03	اسپیندل ساعتگرد
M04	اسپیندل پادساعتگرد
M05	خاموش کردن اسپیندل
M17	پایان زیر برنامه
M30	پایان برنامه اصلی

تفاوت‌های مهم Fanuc و Siemens در تراش

در Fanuc چرخه خشن‌تراشی با G71 اجرا می‌شود، اما در Siemens معمولاً از CYCLE95 استفاده می‌شود.
رزوه‌زنی در Fanuc با G76 و در Siemens با CYCLE97 انجام می‌شود.
ساختار پارامترنویسی در Siemens پیشرفته‌تر و ماژولارتر است.
Fanuc از نظر سادگی کاربری در کارگاه‌های تولیدی محبوب‌تر است.

جمع‌بندی نهایی

شناخت دقیق G-code و M-code در کنترل‌های Fanuc و Siemens باعث افزایش سرعت برنامه‌نویسی، کاهش خطای اپراتور و بهبود کیفیت قطعات تولیدی می‌شود. پیشنهاد می‌شود قبل از اجرای هر برنامه جدید از حالت Dry Run استفاده کنید و دفترچه راهنمای کنترلر دستگاه خود را بررسی نمایید.

نکاتی برای استفاده از M-code در تراش‌ها:

قبل از استفاده از M-code خاص، دفترچه راهنمای کاربر ماشین CNC خود را به دقت مطالعه کنید.
از M-code‌ها به ترتیب صحیح و در زمان مناسب در برنامه خود استفاده کنید.
از نظرات و پرانتزها برای افزایش خوانایی برنامه خود استفاده کنید.
برنامه خود را به طور کامل آزمایش کنید تا از عملکرد صحیح M-code‌ها اطمینان حاصل کنید.

G-code و M-code زبان مشترکی است که برای کنترل حرکت و عملکرد ماشین‌های CNC استفاده می‌شود. با این حال، دو شرکت پیشرو در تولید کنترل‌های CNC، Fanuc و Siemens، از گویش‌های خاص خود برای G-code استفاده می‌کنند. در این مقاله، به بررسی G-code‌ها و M-code رایج مورد استفاده در تراش‌های CNC مجهز به کنترل‌های Fanuc و Siemens می‌پردازیم.

تپینگ ۳ محور فانوک ژاپن

برای مشاهده مشخصات کامل و قیمت کلیک کنید

جداول زیر مربوط به عملکرد جی کدها و ام کدهای تراش زیمنس و فانوک می باشد :

ام کد های مربوط به تراش کنترل فانوک :

می‌خوای Conversational Programming رو وارد کارگاهت کنی؟

آموزش Conversational Programming

ام کد های مربوط به تراش کنترل زیمنس :

می‌خوای درباره کنترلر های فانوک اطلاعات بیشتری کسب کنی؟!

در مقاله ی زیر درباره کنترلر های Fanuc توضیح دادیم حتما مطالعه کن!

کنترلرهای CNC فانوک

جی کد های مربوط به تراش کنترل فانوک :

جی کد های مربوط به تراش کنترل زیمنس :

ملاحظات

در حالی که G-code‌های Fanuc و Siemens شباهت‌های زیادی دارند، تفاوت‌های ظریفی نیز وجود دارد که باید هنگام برنامه‌ریزی برای کنترل‌های مختلف در نظر گرفته شود.
نرم‌افزارهای CAM معمولاً قادر به تولید G-code‌های سازگار با کنترل‌های Fanuc و Siemens هستند.

انتخاب بین Fanuc و Siemens

در نهایت، انتخاب بین جی کدها و ام کد های فانوک و زیمنس به ترجیح کاربر و الزامات خاص برنامه بستگی دارد. هر دو سیستم طیف گسترده‌ای از قابلیت‌ها را برای کنترل دقیق و کارآمد تراش‌های CNC ارائه می‌دهند.

علاوه بر موارد فوق، در اینجا چند نکته دیگر وجود دارد که باید در نظر داشته باشید:

Fanuc به طور کلی به عنوان کاربرپسندتر شناخته می‌شود، در حالی که Siemens از نظر قابلیت‌های انعطاف‌پذیری و قدرتمندتر است.
Fanuc سهم بازار بزرگ‌تری در صنعت CNC دارد، در حالی که Siemens در بازار اتوماسیون صنعتی قوی‌تر است.
هزینه کنترل‌های Fanuc و Siemens می‌تواند به طور قابل توجهی بسته به مدل و پیکربندی خاص متفاوت باشد.

منابع: